31 Ocak 2022, Pazartesi
Erdal GÜLMEZ
Erdal GÜLMEZ [email protected]

5G HAVACILIK - UÇAKLAR İÇİN RİSKLİ Mİ ?

Merhaba, 1G - 2G derken  sonunda 5G teknolojisine ulaştık ve bu teknoloji fiilen kullanılmaya başlandı. 5G, pek çok konuda faydaları olsa da uçak elektronik sistemlerini negatif etkileme potansiyeli nedeniyle  uçuş iptallerine sebep olarak sektöre zarar vermeye başladı.

Geçen haftalarda  Emirates, Air India, All Nippon Airways, Japan Airlines, Lufthansa ve British Airways gibi şirketlerin  5G belirsizliğini gerekçe göstererek, bazı uçuşları iptal etmesinden veya değişiklik yapmasından anladık ki 5G tereddütü basit bir evham değil  ve ciddiye alınması gerekiyor.

Havayolları dışında ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) ve Havacılık sektörüne teknik danışmanlık yapan ABD merkezli kuruluş RTCA 5G konusunda ki endişelerini yüksek sesle gündeme getiren kuruluşların başında yer alıyor. Telekom endüstrisi,  5G’nin  C bandı üzerinden yapılan bağlantılarının uçak elektronik  cihazlarına etki  etmeyeceğini savunuyor. Endüstri temsilcileri ABD'de 5G sinyallerini radyo altimetrelerinin kullandığından ayırmak için zaten önlem alındığını söylüyor. Ayrıca bazı uzmanlar 5G sistemlerine tahsis edilen C bandı aralığı (3.7-3.98 GHz) ve altimetreler için kullanılan kısım (4.2-4.4 GHz) arasında 0.22 GHz'lik bir boşluk var. Bu, iki sistem arasında (koruyucu bant adı verilen) çok büyük bir boşluk olduğu bu nedenle 5G verici emisyonlarından altimetre frekanslarına parazite neden olabilecek herhangi bir "dökülme" ABD'de bile pek mümkün değil diyor.

1G-2G...  5G SONRASI 6G , NEDİR BU G?

 Cep telefonları için G'nin anlamı İngilizce "Generation" kelimesinin baş harfi olan “G” harfinin temsil ettiği ve  Türkçe  karşılığı olarak  “ nesil” olan kavramdır.  İlk üretilen, birinci nesil cep telefonlarıdır. 1G birinci nesil telefonlarda analog alıcı ve vericiler   kullanıyordu.                                (1991 yılına kadar 1G sonrasında ise 2G kullanılmaya başlandı)
2G, kullandığımız cep telefonu teknolojisinin ilk sürümüdür. Analog sistemden farklı olarak konuşmalar sayısal (dijital) hale getirilir. Bu sayede parazit sorunu yaşanmaz. 2G ses aktarımı haricinde SMS hizmetini de sağlamıştır. Yazıyı uzatmamak için  doğrudan 5G’ye geçelim.. 4G'ye kadar tüm nesiller sürekli veri hızını artırarak 1GBPS'a kadar ulaştırdı. 5G'de hız artışı dışında, 4G'den önemli farkları da var. Örneğin, aynı baz istasyonuna çok daha fazla sayıda cihaz bağlanabiliyor, veri iletişimi daha verimli yapılabiliyor, kapsama alanları daha geniş, pil verimleri ve dayanma süreleri daha uzun , iletişim güvenliği de artmış durumda bütün bunlara ilave ve en kritik olan ise 4G ile 1GBPS'a ulaşan hız 5G'de  10 GBPS olup bu hız on yıllardır gelinen hızı bir anda defalarca  katlıyor. Esas hız ise 6G ile olacak gibi 5Gden 100 kat daha hızlı olacak


5GDE  SORUN NEREDE ? NİÇİN  GHZ FREKANSI ?

Radyo frekansları  için frekans spektrumu kuramsal olarak sonsuz sayılabilir. Yani her frekansta RF sinyali olabilir. Ancak, uygulamada frekans yükseldikçe bu sinyalleri üretmek güçleşmekte, ayrıca gerek atmosfer ve gerekse kabloların sınırlayıcı etkileri sebebiyle bu spektrumun ancak bir bölümünden yararlanılmaktadır. Bu durum elektronik veri iletiminin pratikte belli bir bant aralığında toplanmasına haliyle yoğun frekans trafiğine neden olmaktadır.  Radyo altimetre 4.2-4.4 GHz bant aralığı kullanırken uçakta ki bazı kullanıcılar farklı bant aralıklarında çalışmaktadır. VHF (very-high-frequency) 30-300 MHz. arasını, UHF (ultra-high-frequency) 300-Mhz.-3 GHz. arasını kullanır. GPS ise 1-2 ghz aralığı L bandını  kullanmaktadır. VHF, HF GPS dışında farklı diğer kullanıcılar da olmakla birlikte 5G nedeniyle şu anda sorun oluşturan  radyo altimetreler gibi gözüküyor.

Diğer frekans aralıklarında çok sorun olmamakla birlikte aynı GHz  aralığında çalışan cihazların etkileşim içinde olabileceğini en basit haliyle 2.4 Ghz aralığını kullanan mikrodalga fırınlar ile wi-fi yönlendiricilerinin negatif etkileşim tecrübelerinden biliyoruz.

Ülke ve uçak bazında 5G riskleri farklı mı ?

5G'ye geçen tüm ülkeler de risk var mı?  Her ülke, 5G'nin uçuşlara yönelik etkisinden aynı seviyede endişe duymuyor. Çünkü 5G teknolojisini uygulama biçimi ülkeden ülkeye değişiyor. Örneğin Avrupa Birliği'nde ağlar, ABD'de kullanılması planlanan ağlardan daha düşük frekanslarda ve daha az güçle çalışıyor. Bu da parazit riskini azaltıyor. Ülkemizde de  henüz 5G kullanılmaya başlamadığı için zaman içinde ABD ve AB ülkeleri başta olmak üzere diğer 5G kullanıcısı ülkelerde ki gelişmeleri gözleyip buna göre bir alt yapı ve sistem tercihinde bulunulacağını düşünüyorum.

Uçaklar motorlar başta olmak üzere çok benzer  teknoloji ürünlerini kullanır. Boeing veya Airbus uçaklarının pek çok komponenti aynı tedarikçinin ürünüdür. Teknoloji seviyesi de aynıdır. Hal böyle iken Niçin 5G açısından B777,B747-8 ,B747-8F en riskli uçaklar olarak yazıldı ? Bu uçaklarda kullanılan radyo altimetrelerin özelliği  ve bunların sağladığı bilgilerin bu uçakların pek çok sistemine veri sağlaması  nedeniyle FAA bu uçaklar için ayrıca ikaz gereği duymuş, FAA web sitesinde oldukça detaylı bilgiler var, meraklıları için : https://www.faa.gov/5g                      

B737 NG ile A320 gibi , B787 ile A350 gibi  üretim dönemleri yakın olan Uçakların teknoloji seviyesi bir birine çok benzer bununla birlikte imalatçı tercihi olarak bazı modeller daha elektronik bazıları daha mekanik tercihlerde bulunabilir , oto iniş sistemi iki radyo  altimetre bazlı olabilir veya frekans karışıklığı açısından korunma seviyeleri farklı olabilir.

Barometrik esasa göre çalışan altimetrelerin 5G ile hiç bir sorunu yok fakat radyo altimetreler ile aynı hassasiyet seviyesinde olmadıkları için radyo altimetrelerin yerine kullanılması mümkün değil.

Havacılığın yüz yılı aşan gelişim sürecinde uçuş emniyeti hep en önde tutulmuş olup riski  değil risk potansiyelini yok etmek veya minimize etmek  hedeflendiği  için bu uçuş emniyet kültürü açısından bakarsak “5G için risk yoktur “ demek zor. Muhtemel çözüm olarak kısa sürede altimetre teknolojisini değiştirmek mümkün gözükmediği için riskli yerlerde havalimanı ile 5G kuleleri arasında   tampon mesafeler konularak ara çözüm üretilecek gibi. Böylece hem iletişim sektörü hem de havacılık sektörünün talepleri kısmen karşılanmış olacak.

Saygılarımla

Erdal Gülmez

5G HAVACILIK - UÇAKLAR İÇİN RİSKLİ Mİ ?

Facebook Yorum

Yorumlar

Daha çok teknik ~ 4 ay önce
Airporthaber teknik konuları içeren daha çok makale ve habere yer vermelidir. Sadece çalışanların ekonomik ve sosyal haklarını içeren haber ve makale yayınlamak yeterli değil.

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Atilla duyar ~ 5 ay önce
Bilgiler çok guzel.Tesekkur ederiz

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Arkın ~ 5 ay önce
5g teknolojisi uçağın sistemlerinde arızaya mı yol açıyor yoksa iletişim problemine m8

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Oku ~ 5 ay önce
Yazıyı dikkatli okursan cevabını bulursun kardeşim..
Hakkaten ya ~ 5 ay önce
Bütün yazıda zaten sırf onu anlatmış. Adam merakını gidermek için bile okumaya üşenmiş yazıyı.
Harika ~ 5 ay önce
Böyle teknik konuları görünce bir havacılık sitesinde olduğumu o zaman hissediyorum, teşekkürler Erdal Bey.

Yanıtla

Kalan karakter 1000

Yorum Gönder

Kalan karakter 1000