08 Ekim 2012, Pazartesi
Tevfik UYAR
Tevfik UYAR tevfikuyar@airporthaber.com

İŞ HAVACILIĞI TEKNİSYENLERİNDE İŞ TATMİNİ

Prof. Dr. Mahmut Paksoy danışmanlığında gerçekleştirdiğim tez çalışmam kapsamında Prof. Dr. John Spector’un İş Tatmin Ölçeği’ni (Job Satisfaction Scale) kullanarak iş havacılığı, nam-ı diğer business jet sektöründeki teknisyenlerimizin işlerinden duydukları tatminin boyutlarını ve onların hangi kişilik özelliklerine bağlı olduğunu araştırdık.

Araştırmamın kayda değer sonuçlarından bahsetmeden önce söylemek isterim ki tez konumu ilk seçtiğimde aslında iş tatminlerini ölçmek istediğim kitle iş havacılığı teknisyenleri değil kabin memurlarıydı. Elbette örneklemimin, yani örnek olarak seçtiğim kitlenin evreni, yani bu tanım içerisinde yer alan tüm çalışanları doğru bir şekilde temsil edebilmesi için görüşmem ya da anket doldurtmam gereken kabin memurlarının çoğunlukla Türk Hava Yolları’ndan olması gerekiyordu. Fakat pek çoğu, ankette isim belirtme zorunluluğu olmamasına karşın yönetimin böyle bir anketi doldurmalarına sıcak bakmayacağını düşünerek işlerinden olmak korkusuyla doldurmayı reddetti.

İlk etapta bu korkuyu yersiz bir paranoya olarak gördüğümü itiraf etmeliyim fakat 29 Mayıs’taki eylemler sebebiyle 305 kişinin işten çıkarılması bu paranoyayı yerinde kıldı gözümde. Velhasıl araştırmamın geçerli olması için gereken katılımcı sayısına ulaşamadım ve tez konumu değiştirmek zorunda kaldım.

O dönemde katılımcı olarak katkıda bulunan ancak tez konumu değiştirmem gerektiği için verilerini maalesef kullanamadığım tüm kabin memuru arkadaşlarımıza huzurlarınızda tekrar teşekkür etmek isterim.

Araştırmamın kaydadeğer bazı sonuçlarını aşağıda sizlerle paylaşıyorum:

İş Havacılığı Teknisyenlerinde İş Tatmini ve Bir Araştırma

Hepimizin bildiği üzere bugüne dek yapılan çalışmalar, kazaların büyük ölçüde insan faktörüne bağlı olduğunu göstermiştir. Kaza ve kırımları ortaya çıkaran sebepler insanın insanla, kuralla, makinayla ve çevreyle olan etkileşimlerinden kaynaklanmaktadır. İş tatmini ise çalışanların iş ve işyerlerine olan bir tutumudur. Bu tutumun çalışanın performansını etkilediği bir çok çalışma ile ortaya konmuştur.

İnsanların işleri hakkındaki düşünceleri birbirinin aynı değildir. Bir kısmı yaptıkları işi severken, bir kısmı ondan nefret eder ve mecbur olduğu için çalışır. Bir kısmı işinin olumlu yanlarını anlatırken ücreti ön planda tutabilir. Diğer bir kısmı ise arkadaşlarından, yönetiminden ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı çok sıkıldığını ifade edebilir. İşte bu farklar, iki grup insan arasında ölçümlenebilir bir kavram olduğunu ortaya koyar.

Bugüne dek yapılan pek çok çalışma iş tatmininin bazı alt boyutları olduğunu ortaya koymuştur.

Bunlardan kısaca bahsedecek olursak şöyle söyleyebiliriz:

Ücret   : Çalışana emeği karşılığında ödenen maaş
Terfi ve Yükselme : Çalışana sunulan yükselme olanakları
Yönetici  : Çalışanın hiyerarşik olarak üstünün hal, tutum ve davranışları
İlave Hak ve Ödenekler : Çalışana maaşı dışında sunulan prim, harcırah, sigorta vb. ilave haklar
Şartlı Ödüllendirme : Çalışana işini iyi yapması / hedefi tutturması halinde sunulanlar
İşletme Şartları  : İşletmenin prosedürleri, kuralları ve genel yapısı
İş Arkadaşları  : Çalışanın iş harkadaşlarının hal, tutum ve davranışları
İşin Doğası  : Çalışanın işinin kendisi, mesleğinin tanımı ve işinin nitelikleri
İletişim   : Örgüt içerisindeki iletişim, haberleşme, bilgilendirme.

Biz bu çalışmamızda katılımcıların iş tatminini yukarıda açıklanan boyutlarda ölçmeye çalışarak şu an Türk İş Havacılığı sektöründe çalışan uçak teknisyenlerinin kişisel özellikleri, çalıştıkları şirketin sundukları ve iş tatminleri arasındaki ilişkileri bulmaya çalıştık.

Genel sonuçlardan bahsedecek olursak, Türkiye’de iş havacılığı sektöründe çalışan teknisyenlerin büyük bir çoğunluğu işlerinden dolayı mutlular. Teknisyen arkadaşlarımız en çok işlerinin doğasından tatmin duyuyorlar: Yani teknisyen olmaktan, uçaklarla ilgilenmekten ve ayrıcalıklı bir sektörde yer almaktan. En az tatmin duyulan, ya da tatminsizliğin en yüksek olduğu konu ise işlerinde çok fazla kağıt işi ile uğraşmaları ve prosedürlerin sıkılığı.

Hiçbirimiz kağıt işini severek yapmıyoruz tabi ki.

Kişisel faktörler

Araştırmanın özel sonuçlarına indiğimizde teknisyenlerin yaşları ile iş tatminleri arasında bir ilişki olmadığını görüyoruz. Yani gençler daha mutlu ya da yaşı ileri olan teknisyenler daha mutlu/mutsuz şeklinde bir genelleme yapamıyoruz. Ancak medeni haller için aynı şey söz konusu değil: Bekar teknisyenler evli teknisyenlere göre daha mutsuz.

B1, B2 ve/veya C kategori lisans sahibi olmalarına göre yapılan inceleme ise bize B2 kategori teknisyenlerin yukarıda sayılan alt boyutlar arasında sadece işletme şartlarından, yani işletmenin işleyiş yapısından daha memnun olduğunu görüyoruz. B1 kategori lisans sahipleri bu konuda daha mutsuzlar.

Araştırmamda önem arz edeceğini düşündüğüm diğer bir boyut ise teknisyenlerin iş tatminlerinin sivil ya da askeri kökenli olmalarına göre nasıl değişim gösteriyor olduğu idi. Bu boyutta ortaya çıkan sonuçlar enteresan: Asker kökenli teknisyenler işlerinin doğasından çok daha yüksek tatmin duyuyorlar. Her iki grup da işlerini keyifli buluyor, onu seviyor ve işleriyle gurur duyuyorlar, ancak asker kökenli teknisyenler lehine belirgin bir fark var.

Yetişilen kurumlara bakıldığında (Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Türkkuşu, Üniversite, diğer…) işlerinin doğasından en çok tatmin duyan grubun Kara Kuvvetleri kökenliler –nam-ı diğer kara havacılar- en az tatmin duyan grubun ise Üniversite kökenli siviller olduğunu görüyoruz. Diğer boyutlar açısından bir fark yok.

Araştırmanın en çarpıcı boyutu iş tatminin pozisyona bağlı bulunmaması. Yani, tüm katılımcılar için, teknisyen ya da teknik müdür/bakım müdürü olmak ile iş tatmini arasında bir fark yok. İş havacılığı sektöründe yönetimin hiyerarşik bir farkı yansıtmadığı ya da çalışma koşullarının önemli bir fark doğurmadığı araştırmamıza böylelikle yansımış oldu. Araştırmamız pratikteki durumu olduğu gibi yansıtıyor: Teknik müdürlük bir statü değil, bir sorumluluktur.

Örgütsel faktörler

Örgütlerin tip ve şekilleri açısından karşılaştırma yaptığımızda ise şu sonuçlara ulaştık:

Operatör firmalarda çalışan teknisyenlerin örgüt içi iletişimden duydukları iş tatmini bakım onarım kuruluşlarında çalışan teknisyenlere göre bir hayli fazla.

İletişim boyutlarının sorularına bakıldığında çalışanların iş yerinde olup bitenlerden haberdar olup olmadığının, iş tanımının ve iş yeri hedeflerinin net olup olmadığının sorgulandığı görülmektedir.

Bu durumun ortaya çıkmasında bakımı gerçekleştirilen uçağın bir müşteriye ait olması, bu müşteriye karşı bir sorumluluk bulunması ancak bu müşteri ile yapılan anlaşmanın yönetim katında gerçekleşmesinin etkisi olabileceği gibi özellikle rol ve sorumlulukların belirgin olarak birbirinden ayrılması konusunda bir kurumda çalışan aynı görevlere sahip işgörenlerin sayısının da etkisi olabilir.

Nitekim bakım onarım kuruluşlarında aynı kurumda çalışan teknisyen sayısı operatörlere göre genelde daha fazladır. Tek uçak işleten operatörlerin çoğunda sadece bir teknisyen bulunurken bir bakım onarım kuruluşunda 10’dan fazla teknisyen görev alabilir.

Sonuç

Havacılık kazalarının merkezinde insan bulunmaktadır. Havacılık sektörü gibi emniyetin ön planda olduğu sektörlerde kritik personelin performansı ve moralinin yüksek olması mühimdir. Bir çok çalışma, performans ile iş tatmini arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Bu sebeple, havacılık faaliyetlerinde kritik bir personel olarak yer alan teknisyenlerin iş tatminleri önemlidir.

Araştırma, iş havacılığı teknisyenlerinin iş tatminlerinin yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Bu durumun ardında havacılık sektörünün diğer pek çok sektöre nispetle daha yüksek ücret, daha belirgin rol ve görev tanımlarına sahip olmasının olduğu düşünülmektedir.

Daha sonra iş havacılığı sektörü teknisyenleri “mutlu”, “tatmin olmuş”, “mutsuz” çalışanlar olarak gruplandırılmak istenmiş, çalışanların büyük ölçüde mutlu ya da tatmin olmuş olduğu, katılımcıların çok küçük bir kısmının mutsuz olduğu görülmüştür. Büyük çoğunluğu işleriyle gurur duymaktadır ve işlerinin çok anlamlı olduğunu düşünmektedirler. Buna keza, en çok işyerlerindeki ücret artışlarının düşük olmasından şikayetçidirler.

Önerimiz bu tip çalışmaların ülkemiz havacılık sektörü için daha çok gerçekleştirilerek mevcut verilerin ve sonuçların arttırılması, daha emniyetli bir havacılık için yönetim psikolojisine yönelik daha çok çalışma yapılmasıdır.

İŞ HAVACILIĞI TEKNİSYENLERİNDE İŞ TATMİNİ

Facebook Yorum

Yorumlar

Bu haber için henüz yorum gönderilmedi.

Yorum Gönder

Kalan karakter 1000