02 Haziran 2008, Pazartesi
Korhan OYMAN
Korhan OYMAN koyman@fit.edu
  • hocam zyazınız çok güzel ve egıtıcı ve acıklayıcı paramedık olarak bızlerde bu ıste yerımızı almak ısterız en ıyı sekılde baklıgımızn ve yetkılı kısılerın aracılıgıyla saygılar....
  • DOSTLAR HAYAL GÖRMEYELİM. SİVİL HAVACILIK KANUNU BU İŞLER İÇİN YETERLİ Mİ?????? BU ARAÇLARIN UÇACAĞI BÖLGELERDEKİ RÜZGAR HARİTALARI VARMI? VARSA GÜNCELMİ? LOKAL YERLERDE METEOROLOJİK VERİLERİ VEREBİLECEK PERSONEL YETİŞTİRDİNİZ Mİ? AMBULANS HAVA TAŞITLARI İSTENİLEN YERLERE İNEBİLECEK Mİ? BU İNİŞLERDE YERDEN YARDIM VERECEK PERSONEL YADA BİLGİLİ İNSAN GÜÇÜ VARMI??SORULAR UZAR GİDER SAYGILARIMLA ŞARHOŞAHTAPOT
  • Hocam ellerinize, bilginize emeğinize sağlık. Her zaman olduğu gibi çok doğru tespitlerde bulunmuş ve çok değerli bilgiler vermişsiniz. Umarım bu yazılanlar gerekli yerlerce dikkate alınır ve güzel ülkemin layıkı ile işleyen bir hava ambulansı ağı olur. Saygılarımla.
  • Hocam oncelikle sizin yazilarinizin cok siki takipcisi biri olarak bu konudaki hassasiyetiniz ve verdiginiz bilgiler icin cok tesekkur ederim. Ozellikle EMS konusunda Saglik Bakanliginin daha onceden acmis oldugu ihaleye hic katilim olmamasi ve sonrasinda boyle bir ihale ile bir insaat firmasinin yanina 4 adet helikopter kaydi olan ( ki sadece yolcu tasimaciligi yapan) bir firma ile bu ihaleyi almasi cok dusundurucudur. Kaldi ki ulkemizde bu konuda hizmet veren bir kurulus olmasina ragmen. Kisacasi bu da guzel bir baslangic ve sonucsuz bir kisir dongu olarak kalacaktir. Sizin guzel ve aydinlatici yazilarinizi bekliyorum. Saygilarimla

HAVA AMBULANS İŞİNE DİKKAT

Yanılmıyorsam yıl 1997 kışıydı. Okul Müdürü rahmetli Mustafa yurtdışında olduğundan müdürlüğe vekalet ediyordum. Sabah saat 8.00 Eskişehir’de SHYO’da ofise girmiştimki telefon acı acı çalmaya başladı. Cevap verdiğimde telefonun diğer ucunda Eskişehir Barosu Başkanı Bozüyük’teki Eczacıbaşı Karo Seramik Fabrikası müdürünün bize ulaşmaya çalıştığını söyledi. Başlarına kötü bir kaza gelmişti. Genç kız işçilerden birinin kolu iş kazası sonucu kopmuştu ve tesis doktoru kolu buza koymuş, yerine dikilebilmesi için acil yardım bekliyordu. İnsanların sesindeki çaresizlik, telaş, ve de genç kızın bir kaç hafta içerisinde evlenecek olması hepimizi derinden yaralamıştı. Tabiki bir kamu kurumu olarak elimizdeki tüm imkanları halkın hizmetine sunacaktık.

Hemen hangarı aradım ve okulun Bell 206 Longranger helikopterinin koltuklarını söküp sedyeyi yüklemelerini söyledim. Bu arada okulun kadrosundaki helikopter lisanslı pilotların evlerini aramaya başladım. Sağolsun lojmandan alt komşum, sonra Sabiha Gökçen’de de beraber çaliştığım ve şu anda Pegasus’da kaptanlik yapan Kubilay Cansu apar topar gelip hava durumunu almaya başladı acilen. Yaklaşık yarım saat içerisinde hazırlanmıştık görev için. Ancak sonrası meçhuldu. O dönemde rekonstrüktif cerrahi ekipleri bir İstanbul’da birde Ankara’da GATA askeri Tıp Fakültesinde bulunuyordu. Ancak birde heliport olayı vardı tabiki. Hastayı nereye indirecektik. Bunları toparlamaya çalışırken Kubilay Kaptan havalanmış ve 15-20 dakikalık Bozüyük uçuşuna baslamıştı bile. Hemen Bozüyük’te fabrikadan kazazede helikoptere yüklenip Bursa üzerinden İstanbul’a gidiş için harekat başladı. İstanbul’da ameliyat ekibi beklemekteydi. Ancak hava şartları gittikçe kötüleşmiş ve helikopterin İstanbul’a geçişine izin vermiyordu.

Havada içinde hastası ile helikopter ve pratisyen hekim, hasta ve de uçuş teknisyeni bizden acil talimat bekliyorlar biz ise çarşafa dolanmış bir şekilde hastanın kolunu kurtaracak çareleri arıyorduk. Sonunda en azından hastayı Ankaraya Heliportlu Bayındır Tıp merkezine bırakmaya karar verdik. Tam o sırada okulu ziyarete gelen helikopter pilotu eski bir uçuş öğretmenimiz kendisinin GATA’ya güneydoğudan yüzlerce nakil bu tip müdehale gerektiren askeri hasta getirdiğini, GATA’nin heliportu olduğunu ve kendilerinle konuşulursa oraya indirmenin en iyi çözüm olacağını söyledi. Hemen İstanbul’u Eczacıbaşı Holding’i arayıp Ankara’yla görüşmelerini ve de GATA’ya bir girişimde bulunmalarını söyledik.

Bütün bu olaylar toplam bir saat içerisinde olmuş ve helikopter Ankara’ya 10-15 dakikalık mesafeye gelmişti. GATA’dan aldığımız olumlu cevap üzerine hastayı oraya indirdik ve kızcağızın kolu GATA’daki dünya çapında uzman cerrrahi ekibi sayesinde kurtuldu. Ve kızımız evlendi bile.

Havadan acil tibbi müdehale dünyanın en hızlı ve de yüksek oranda hayat kurtarmaya yönelik operasyonu ancak işi biliyorsanız. O gün biz çok şanslıydıkda işi bilmememize rağmen Allah kıza acıdıda çuvallamadık ve işler yolunda gitti. Tabiki birde Eskişehir Ankara arasında marjinalde olsa havanın VFR olması durumu var.

Peki niye bunları anlatıyorum bu hafta sizlere? Anlatıyorum çünkü Türkiye’de geçtiğimiz haftalarda bir hava ambulansı ihalesi yapıldı Sağlık Bakanlığı tarafından. Ve bence ilk göruntüler bizim o dönemki işbilmez halimize pek benziyor

Bu işinde bir zamanlar politik malzeme oldugu için apar topar yapılan hızlı tren ve sonrasındaki faciaya benzer sonuçlanmaması için bazı noktalara tekrar bakmak gerekiyor. Yani bu tip pahalı, komplike koordinasyon gerektiren büyük operasyonların hakkettiği altyapıya sahip bir şekilde start alması lazım hızlı trene benzememesi için. Popülist politikaların oy ve ticari kazanç uğruna devreye sokulmasından önce bu operasyona biraz goz atalım isterseniz.

Esasında dünyanın belkide ilk hava ambulans harekatlarından biri Türkiye’de gerçekleşmiştir. Aynı zamanda İngiliz tarihinin ilk kayda girmiş hava ambulans uçuşu da olan bu operasyon o dönemde Türkiye’ye karşı savaşan güney sınırımızdaki Camel Corps birliklerinde görevli bir İngiliz askerinin ayağından vurulması sonucu hastaneye uçakla nakliyle gerçekleşmiştir. At sırtında üç gün sürecek bu nakil De Havilland uçağıyla 45 dakikada tamamlanmış ve hasta kurtarılmıştır.

Ancak takdire şayan bu hava ambulans işini gerçekleştiren İngiltere’de bizim Türkiye’de kurmak istediğimiz sistem yıllardır bütçeye takılıp bir türlü hayata geçememektedir.  Çünkü bu sistem sadece 15-20 uçak ve helikopter satın almak veya kiralamaktan ibaret değildir. Son derece komplike ve büyük ölçüde entegre olmuş bir faaliyetler zinciridir hava ambulans operasyonu. Çeyrek milyar doları beş yıllığına harcayıp bir sürü insanın hayatına mal olup sonuçta hiç bir neticede alamayabilirsiniz.

Şimdi ben ihaleyi kazananlara baktığımda bu işin ciddiyetine uygun bir resume malesef göremediğim gibi Sağlık Bakanlığı’nında bu konuda dersine tam anlamıyla çalışmadığı fikrine kapılıyorum.

Bugün 750’den fazla helikopteri, 20000 üzerinde havaalani ve heliportuyla ve 200’ün üzerinde işletmecisiyle dünyanın en muazzam EMS altyapısina sahip Amerika’da dünyaca ünlü Johns Hopkins Tıp Fakültesi profesörlerinden Susan Baker’ın yaptığı bir araştırmaya göre 1983-2005 döneminde ülkede toplam 182 hava ambulans kazası olmuş ve bu kazalarda 184 kişi hayatını kaybetmiştir.

13 Mayıs’ta Amerikan Sivil Havacılık Dairesi FAA hava ambulans helikopter operasyonlarının uçuş emniyet zafiyetleri üzerine sayfa sayfa önlem paketleri yayınlamıştır. NASA Uzay Dairesi’nin yaptığı başka bir çalışmaya görede Hava Ambulans harekatları diğer tüm genel havacılık uçuşları arasında diğerlerine göre 3.5 kez daha tehlikeli çıkmıştır.

Havadan helikopterle tıbbi müdehale ve hasta naklinin çok önemli dört değişkeni vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:
1. Fiziki ve teknik alt yapı
2. Personel
3. Koordinasyon
4. Teknik Donanım

Fiziki ve Teknik Alt Yapı:

7/24/365 esasında VFR ve IFR hava sartlarında bölge coğrafyası gözetilmeden yürütülen genellikle tek pilotlu bu operasyonlar için önemli bir altyapı çalışması yapmak gerekir. Sivil Havacılık Genel Müdürluğü, DHMİ, TSK, Devlet Meteoroloji İşleri, yerel idareler, hastaneler, ambulans firmaları, kolluk kuvvetleri vb gibi tüm operasyonda rolü olan kurumların bir araya gelerek bu sürecin içerisinde alacakları sorumluluklar belirlenmeli ve buna uygun çalışmalar başlatılmalıdır. Alçak irtifa haritalarına tüm yüksek gerilim hatları ve manialar işlenmeli ve bütün insan yapımı yükseltiler ikaz ışıkları ve de ikaz balonlarıyla donatılmalıdır. Bu süreçte yer alacak hastanelerin heliportları inşa edilmeli ve bunların mania planları yapılarak güvenli yaklaşma planları hazırlanmalıdır. Helikopterlerin askeri heliportları gerektiğinde kullanması için TSK ile protokeller yapılmalıdır. Bu helikopterlerin yakıt bakım ve konaklama alanları oluşturulmalıdır. Kısa bir anımı ekleyeyim buraya. 1997-1998 yılında Amerikalılar Akdeniz sahilinde film platosu kurmak için arazi bakarken helikopter kiralamak istemişlerdi. Ancak Antalya’dan Adanaya uçacak helikopterin yolda akaryakıt ikmalini yapacak tek bir havacılık merkezi bulamamışlardı. Düşünün Türkiye’nin en büyük iki ili arasında 300 millik mesafede ne iniş nede ikmal merkezi vardı.

Personel:

Bugün dünyanın en tecrübeli helikopter pilotları hava ambulans pilotlarıdır. Hava ambulans pilotları derneği sayfasina gidip yılın pilotu profiline bakarsaniz bu işi çok deneyimli askeri helikoptercilerin yaptığını görürüsünüz. Asgari uçuş saati 2000 veya daha yüksek olan en az 250 saat gerçek IFR uçuşunu log book’una yazabilmiş pilotlar bu işe talip olurlar. Kazaların genellikle gece, yağış ve virajlı dağlık bölgelerde gerçekleştiğini düşünürseniz bu işin zorluğunu ve riskini anlayabilirsiniz. Operasyonun en önemli kararı olan go/no-go yani göreve gidip gitmemek kararını verecek pilotların bu işte çok tecrübeli olması gerekir. Mevcut dönemde dünyanın her yerinde önemli ölçüde tecrübeli helikopter pilotu sıkıntısı yaşanmakta. Çoğu operasyonda pilotlar gece görüş sistemleriyle uçmaktalar. O nedenle işe alınacak pilotların bu özellikleride taşıması lazım. Çok uzun olduğu için tercüme edemedim ama belki biraz ışık tutar diye size Amerikan Hava Ambulans Pilotları Derneğinin ambulans uçacak pilotların eğitimi için belirlediği  standartların web linkini ekliyorum bir göz atın anlarsınız ne demek istediğimi daha iyi. Eger pilotlarınız görevlere uygun olmazsa ya ölümcül risklere girersiniz yada yüksek ücretli tatlı su pilotlarınız olur sadece VFR havalarda güneşli günlerde uçan. http://www.amsac.org/amsac_recommended_practice_propo.htm

Bu işteki çok önemli ikinci grup personel uçucu hemşire veya paramedik personeldir. Bunlar helikopterin yer emniyet görevlisi olarak çalıştıkları gibi hastanın naklinde uçulan hastanenin yoğun bakımınada hasta hakkında bilgi verip gerekli hazırlıkları yapmasını sağlayan kişilerdir. Bu insanların resumelerinde de en az 4-5 yıl yoğun bakımda çalışmış olmak ve yanık, kardiyak müdehale ile travma eğitimi görmüş olma şartları aranır. Yani bizim ambulanslarda görmeye alıştığımız sağlık meslek lisesi mezunu insanlar değil bunlar. Son derece bilgili ve eğitimli üniversite mezunu tecrübeli saglık personelinden bahsediyoruz.

Üçüncü grup çağrı merkezlerinde görev yapacak dispeçlerdir. Esasında tüm koordinasyonu sağlayacak olanda bu insanlardır. 24/7/365 görev yapacak, tıbbi literatüre hakim, bölgeyi ezbere bilen, elinde bütün bilgileri toplamış bir veri tabanı olan bu insanlar hangi helikopter hangi kazaya gidecek ve hangi hastaneye nakil yapacak gibi kararların alındığı ve iletildiği operasyonun beyin merkezinde görev yaparlar. http://www.amsac.org/recommended_practice_for_comm-spec.htm
Yukaridaki linke klikleyin ve görün bu insanlarda aranan şartları.

Tabiki son olarakda helikopteri sürekli bakımlı ve yakıt yüklenmiş bir halde işletecek teknisyenlere ihtiyaç olacaktır. Teknisyenin karaborsada olduğu bir ülkede yetişmiş helikopter teknisyeni dahada karaborsadadır.

Koordinasyon:

Bu işin koordinasyonu kimin komutasında olacaktır? Koordinasyon derken bir sorumlu atamak değil o sorumlunun bu işe ne kadar uygun olduğundan bahsediyorum. Günün bir saatinde kaza olmuş dispeç çagrıyı almış olaya ilk müdehale eden ambulanstan. Burada kritik olan hangi görevlerin yapılabilir veya hangi kazaların ambulans helikopter gerektireceğidir. Öncelikle bu koordinasyonun yapılıp ülkedeki tüm görev alacak sağlık kurumlarının personelinin bir eğitimden geçirilmesi gerekir. Yani kazazede beş-on milyon dolarlık bir helikopterin o güç hava şartlarında personelin uçuş emniyeti risklerini göze alıp 1-2 saat uçacağı kadar kritikmidir? Bu koordinasyon ve kurallar, prosedürler o kadar önemliki aksi takdirde politikacıların ve yerel yöneticilerin elinde bir oyuncak olur bizim 245 milyon dolarlık yatırım (sadece beş sene kiralama). Ahmet Ağa’nın ayağı kırılmış helikopter gelsine döner bu işler. Hele bizim memlekette politikacılar bu işin kesin suyunu çıkartırlar iyice önlem alınıp gereken düzenlemeler işin başında yapılmazsa.

Teknik Donanım:

Helikopter seçimi, seçilen helikopterlerin terrain awareness sistemlerle yani arazi uyarı sistemleriyle, radar altimetrelerle, ve de gece goruş sistemleriyle donatılmış olması çok önemlidir. Arazi şartlarına göre tek ve çift motorlu helikopterler, yüksek güç kullanımını gerektiren bölgelerde hot and high kabiliyetleri yüksek helikopterler seçilmelidir.

Evet sonuçta gördüğünüz gibi her bedene uygun tek bir beden yok bu işte (one size fits all). O nedenle en mantıklısı 245 milyonu bir kerede heba etmeden öncelikle hastanesi bol koordinasyonu daha kolay bir pilot bölge seçilerek Almanların yaptığı gibi sınırlı bir kaç helikopterlik bir operasyonla işe başlayıp zaman içerisinde hatalardan ders alarak ve uzmanlaşarak bu faliyeti tüm ülkeye yaymaya gerek olduğu kanatindeyim yaptığım araştırmalar sonucunda.

Tabiki bu konuda ciddi bir danışmanlık hizmeti alınmalı ve de ihaleye katılan ve kazananlara bu konuda ciddi anlamda tecrübesi olan yabancı bir ortağın işin başında mecbur tutulmasınında Türkiye’nin işi öğrenmesi açısından çok önemli olduğuna dikkat çekmek istiyorum.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’de bu operasyonu destekleyecek ve denetleyecek önlemleri acilen almalı. Kadroya yeni helikopter pilotu ve bakım mühendisleri dahil edilmeliki iş rayından çıkmasın.

İyi haftalar dilerim.

Dr. Korhan Oyman
Division Director
Chair, Graduate Programs
Florida Tech
koyman@fit.edu

HAVA AMBULANS İŞİNE DİKKAT

Facebook Yorum

Yorumlar Tüm Yorumlar (6)

paramedickayseri ~ 8 yıl önce
hocam zyazınız çok güzel ve egıtıcı ve acıklayıcı paramedık olarak bızlerde bu ıste yerımızı almak ısterız en ıyı sekılde baklıgımızn ve yetkılı kısılerın aracılıgıyla saygılar....

Yanıtla

Kalan karakter 1000
sarhoşahtapot ~ 8 yıl önce
DOSTLAR HAYAL GÖRMEYELİM. SİVİL HAVACILIK KANUNU BU İŞLER İÇİN YETERLİ Mİ?????? BU ARAÇLARIN UÇACAĞI BÖLGELERDEKİ RÜZGAR HARİTALARI VARMI? VARSA GÜNCELMİ? LOKAL YERLERDE METEOROLOJİK VERİLERİ VEREBİLECEK PERSONEL YETİŞTİRDİNİZ Mİ? AMBULANS HAVA TAŞITLARI İSTENİLEN YERLERE İNEBİLECEK Mİ? BU İNİŞLERDE YERDEN YARDIM VERECEK PERSONEL YADA BİLGİLİ İNSAN GÜÇÜ VARMI??SORULAR UZAR GİDER SAYGILARIMLA ŞARHOŞAHTAPOT

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Levent Aygün ~ 8 yıl önce
Hocam ellerinize, bilginize emeğinize sağlık. Her zaman olduğu gibi çok doğru tespitlerde bulunmuş ve çok değerli bilgiler vermişsiniz. Umarım bu yazılanlar gerekli yerlerce dikkate alınır ve güzel ülkemin layıkı ile işleyen bir hava ambulansı ağı olur. Saygılarımla.

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Havaci ~ 8 yıl önce
Hocam oncelikle sizin yazilarinizin cok siki takipcisi biri olarak bu konudaki hassasiyetiniz ve verdiginiz bilgiler icin cok tesekkur ederim. Ozellikle EMS konusunda Saglik Bakanliginin daha onceden acmis oldugu ihaleye hic katilim olmamasi ve sonrasinda boyle bir ihale ile bir insaat firmasinin yanina 4 adet helikopter kaydi olan ( ki sadece yolcu tasimaciligi yapan) bir firma ile bu ihaleyi almasi cok dusundurucudur. Kaldi ki ulkemizde bu konuda hizmet veren bir kurulus olmasina ragmen. Kisacasi bu da guzel bir baslangic ve sonucsuz bir kisir dongu olarak kalacaktir. Sizin guzel ve aydinlatici yazilarinizi bekliyorum. Saygilarimla

Yanıtla

Kalan karakter 1000

Yorum Gönder

Kalan karakter 1000