05 Eylül 2010, Pazar 08:24:33

"İLK BİZ UÇTUK AMA SANAYİMİZ YOK"

Zaman gazetesi köşe yazarlarından Murat Yülek, Türkiye'nin hala bir uçak sanayisinin olmamasını ve Embraer'in gelişimini karşılaştırarak yazmış. İşte Yülek'in o köşe yazısı...
  • şimdi bir yatırımcı çıkar uçak yapıp satıcaz dünyada sayılı firmadan olucaz derse eğer eminim ki onlarda yıllar sonra konfeksiyon (belkide başka sektörde) çıkacaklardır o da hikaye olur. Bizim sermayemiz yok, olsa da bunu destekleyebilecek ortağımız yok. Bu firma kurulunca da yine ortakları yurtdışından gelecektir. ABD, İsrail belkide başka ülkelerden gelip bu şirkete ortak olacaklardır. Bu işi biz henüz yapamayız ama daha sonra da yaptığımızda sektör şu ankinden çok farklı yerde olur. Embraer 4. sırada ama kaç tane dünya markası var ki? avrupa abd kanada brezilya rusya. Sırası önemli değil yani
  • Sayın Murat Yülek, Türkiye'de bu işi yapabilecek bir firma henüz bulunmuyor kanaatimce. Kabul, dünyanın pek çok yerine ford, renault gibi dünya markalarının bazı araçlarını Türkiye'de yapıp ihraç ediyoruz fakat bu sanayiiler araba sektöründen çıkıp uçak sektörüne girselerde yeterli olacaklarını düşünmüyorum. 1990'larda Embraer kendisini toplayıp gücünü göstermiş olsada Türkiye'de bunu yapabilecek uzun vadede yatırımı kaldırabilecek bir yatırımcı olduğunuda düşünmüyorum. Anadol'u bize yüzümüze gözümüze bulaştırdık, 2000'lerde İmza adı altında araba çıkartıcaz dedik ama karşımıza bir çıktılar kıyafet!! ŞOK!
"Mitolojik uçucu" İkarus'u bir tarafa bırakırsak dünyanın ilk uçan insanlarını bizim kültürümüz üretti: Hezarfen Ahmet Çelebi ve Lagari Ahmet Çelebi. Bu açıdan, pratik manada hâlâ bir uçak sanayiine sahip olmamamız pek de gururlanabileceğimiz bir durum değil.

Bu konuda ilginç bir başarı öyküsü Brezilya'dan geliyor: Dünyanın dördüncü büyük ticari uçak üreticisi Embraer. Embraer, teknoloji geliştiren ve bu alanda uç noktada bulunan bir şirket. Tabii kaynak zengini Brezilya'nın meta fiyatları yükselmeden önce en büyük ihracatçısı olan Embraer'in kriz öncesinde 2008 yılındaki çalışan sayısı yirmi üç binin üzerindeydi ve 21 milyar dolarlık siparişe sahipti. Krizde çalışan sayısı on altı binlere (yan şirketler hariç) düşse de 2010 yılının ikinci yarısı itibarıyla 15 milyar doların üzerinde siparişe sahip. Çalışanlarının yüzde 35'i lisans veya lisansüstü eğitime sahip ve kalanlar da en az lise mezunu. Dolayısıyla Brezilya ekonomisinin lokomotiflerinden birisiyle karşı karşıyayız. Dahası Embraer "pahalı mal" üreten bir şirket.

"Embraer nasıl bu hale geldi?" sorusu çeşitli açılardan önemli:

Birincisi; Embraer bir devlet şirketi olarak kuruldu. Bir "Bing Bang ürünü" olarak adlandırabiliriz. Bir sanayi politikası aracı olarak tanımlayabileceğimiz "Big Bang" kamunun bir sahaya maddi ve beşeri kaynaklarını yoğunlaştırarak orada "kapasite" oluşturması manasına geliyor. Amaç, tabii seyirle 50-100 yılda alacağınız mesafeyi 10-20-30 yılda almaya çalışmak olarak düşünebilirsiniz. Kaynakları Liszt'e kadar giden "bebek endüstriler" tezinin bir devamı. Tabii olarak bu tür politikalar başarılı olabildiği gibi onlarca başarısız örneği de var iktisat tarihinde. Bu yüzden başarılı örneklerin ayırt edici özelliklerini belirlemek önemli.

İkincisi; Embraer teknoloji edinimi, geliştirilmesi ve yönlendirici noktada bulunabilen bir gelişmekte olan ülke şirketi. En baştan itibaren kendi tasarımlarını geliştirmek ve önce bölgesel piyasa sonra da dünya piyasasında söz sahibi olma hedeflerini belirlemiş. Malzeme bilimi gibi anahtar alanlarda yoğunlaşırken bir uluslararası tedarik zincirini kurarak işletmeyi başarmış. Boeing ve Airbus gibi ortak komponentlere sahip "uçak aileleri" geliştirmiş. Kimse kırılmasın ancak sadece havacılık alanında değil, Türkiye'de bu niteliklere sahip hemen hemen hiçbir şirketimiz yok. Dolayısıyla "Embraer bu özellikleri nasıl kazandı?" sorusu Türkiye açısından önemli.

Üçüncüsü; Embraer, mali sıkıntıya girdikten sonra 1994 yılında özelleşti. Şu anda ortakları arasında yerli ve yabancı (genellikle ABD) yatırım fonları ve özel şirketler var. Özelleştikten sonra şirketin büyüme süreci hızlandı. Ancak bu önceki dönemdeki insan kaynakları ve "teknolojik bağımsızlık" temeli üzerinde gerçekleşti.

Embraer'ın kısa tarihi
Brezilya'da uçak sanayii uzun vadeli bir plan ile havacılık alanında "teknolojik bağımsızlık" kazanmak amacıyla kuruluyor. Süreç tamamıyla devlet önderliğinde ve yürütücülüğünde, Ar-Ge faaliyetleri güden, beşeri sermaye yani insan yetiştiren ve imalat yapan kuruluşların birlikte, koordinasyon halinde kurulmasıyla yürütülüyor. "Big Bang" dediğimiz şey bu.

Brezilya'da uçak sanayiinin kurulma çalışmaları 1940'lı yıllara kadar gidiyor ve nihai amaç milli bir uçak sanayii geliştirmek iken önce insan kaynaklarını geliştirmeyi hedefliyor. Brezilya hükümeti 1941 yılında Havacılık Bakanlığı'nı, 1945 yılında da Havacılık Teknoloji Merkezi'ni (CTA), 1947'de de CTA altında, mühendis yetiştirmek üzere Havacılık Teknoloji Enstitüsü'nü (IPD) kuruyor. Bu kuruluşların kurulmasında Boston'daki mühendislik üniversitesi MIT'ten destek alınıyor. 1954 yılında, IPD'de yetişen mühendisler ilk iddialı projelerini gerçekleştirerek dikey havalanan bir prototip uçak geliştiriyorlar.

İnsan kaynaklarının geliştirilmesini müteakip, 1969'da Embraer bir devlet şirketi olarak kuruluyor. Yüz elli kişilik ilk teknik kadro tamamen CTA'dan transfer ediliyor. Mavi yakalılar ise otomobil sanayiinden transfer ediliyor.

Kurulumundan hemen sonra, 1970'li yıllarda Embraer ABD'li (Piper) ve İtalyan (Aeromacchi) uçak üreticilerinin lisansı altında küçük sivil uçaklar üretiyor. 1970'li yılların sonundan itibaren ise kendi tasarımı olan uçakları üretmeye başlıyor. 1980'lerin sonunda ise ilk jet uçağı olan ERJ-145'i üretiyor. 1990'ların başında Embraer kendi segmentinde dünya piyasasının yüzde kırklık payına sahip oluyor. Kanadalı Bombardier şirketi de yine yüzde kırklık payla Embraer'in en güçlü rakibi oluyor.

1990'ların ortasında Embraer bir taraftan havacılık piyasasındaki diğer taraftan ise Brezilya ekonomisindeki sorunlar altında sıkıntıya giriyor. Bu baskılar altında kamu şirketi olmasının bu kez dezavantajlarını yaşıyor. Brezilya bütçesindeki sorunlar şirketin mali kaynaklarını kurutuyor. Bir kamu şirketi olarak piyasadan borçlanma sorunları ve borçlanma maliyetlerinin artması durumu kötüleştiriyor. Sonuçta şirket 1994 yılında Brezilyalı özel sektör şirketleri ve fonlara özelleştiriliyor. Özelleştirmeden kısa süre sonra 1996 ve 1997 yıllarında İngiltere ve Fransa'daki havacılık fuarlarında tarihinin en büyük siparişini alıyor.

Teknoloji ve yabancı yatırımlar
İktisat literatüründe, yabancı doğrudan yatırımların ev sahibi ülke şirketleri ve ekonomisine en önemli katkılarından birisinin "teknolojik taşmalar" olduğu düşünülür. Yani, "Yabancı şirketler, ev sahibi ülkeye kendi ülkelerinde geliştirdiği üretim ve yönetim teknolojilerini taşırlar. Bu teknolojiler, yabancı şirketlerde çalışan insanlar aracılığıyla yerli şirketlere yayılır ve onların uluslararası rekabet gücünü artırır." denilir.

Embraer'le ilgili bu köşedeki bilgilerin büyük kısmının kaynağı olan UNCTAD'ın 2003 yılında yayınladığı "Transfer of Technology for Successful Integration into the Global Economy" çalışmasında bu görüşün tersi savunuluyor.

(Zaman)
"İLK BİZ UÇTUK AMA SANAYİMİZ YOK"

Facebook Yorum

Yorumlar

Misafir ~ 6 yıl önce
şimdi bir yatırımcı çıkar uçak yapıp satıcaz dünyada sayılı firmadan olucaz derse eğer eminim ki onlarda yıllar sonra konfeksiyon (belkide başka sektörde) çıkacaklardır o da hikaye olur. Bizim sermayemiz yok, olsa da bunu destekleyebilecek ortağımız yok. Bu firma kurulunca da yine ortakları yurtdışından gelecektir. ABD, İsrail belkide başka ülkelerden gelip bu şirkete ortak olacaklardır. Bu işi biz henüz yapamayız ama daha sonra da yaptığımızda sektör şu ankinden çok farklı yerde olur. Embraer 4. sırada ama kaç tane dünya markası var ki? avrupa abd kanada brezilya rusya. Sırası önemli değil yani

Yanıtla

Kalan karakter 1000
Misafir ~ 6 yıl önce
Sayın Murat Yülek, Türkiye'de bu işi yapabilecek bir firma henüz bulunmuyor kanaatimce. Kabul, dünyanın pek çok yerine ford, renault gibi dünya markalarının bazı araçlarını Türkiye'de yapıp ihraç ediyoruz fakat bu sanayiiler araba sektöründen çıkıp uçak sektörüne girselerde yeterli olacaklarını düşünmüyorum. 1990'larda Embraer kendisini toplayıp gücünü göstermiş olsada Türkiye'de bunu yapabilecek uzun vadede yatırımı kaldırabilecek bir yatırımcı olduğunuda düşünmüyorum. Anadol'u bize yüzümüze gözümüze bulaştırdık, 2000'lerde İmza adı altında araba çıkartıcaz dedik ama karşımıza bir çıktılar kıyafet!! ŞOK!

Yanıtla

Kalan karakter 1000

Yorum Gönder

Kalan karakter 1000